Buxgalteriya va soliq atamalari

Autsorsing moliya direktori — tashqi mutaxassis yoki jamoa tomonidan qisman stavkada bajariladigan moliya direktori funksiyasi: boshqaruv hisoboti, budjet, pul oqimi va moliyaviy strategiya.

Aylanmadan olinadigan soliq — yillik aylanmasi 12 000 BHM gacha bo‘lgan korxonalar uchun soddalashtirilgan soliq rejimi. U foyda solig‘i va QQS o‘rniga to‘lanadi. 2026-yilda asosiy stavka 4%, hisobot har oy topshiriladi.

Bazaviy hisoblash miqdori (BHM; ruscha БРВ) — soliq chegaralari, jarimalar, davlat bojlari va imtiyozlarni hisoblashda qo‘llaniladigan qonuniy birlik. Masalan, aylanmadan soliq chegarasi 12 000 BHM. Qiymati davriy ravishda qayta ko‘rib chiqiladi.

Didox — O‘zbekistondagi eng yirik akkreditatsiyalangan elektron hujjat aylanishi operatorlaridan biri. U orqali ESF, dalolatnomalar va shartnomalar almashiladi, 1C bilan integratsiya va boshqa operatorlar bilan rouming mavjud.

E-IMZO — O‘zbekistondagi davlat elektron raqamli imzosi (ERI). U bilan elektron hisob-fakturalar, soliq hisobotlari va shartnomalar imzolanadi. Kalit yuridik shaxs rahbari yoki vakolatli shaxs nomiga beriladi.

EEISVO — tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimi. Import va eksport shartnomalari, qo‘shimcha kelishuvlar, spetsifikatsiyalar va dalolatnomalar unda ro‘yxatdan o‘tkazilishi shart, aks holda bank to‘lovni amalga oshirmaydi.

Elektron hisob-faktura (ESF) — 2020-yil 1-yanvardan O‘zbekistonda majburiy bo‘lgan elektron hujjat. U E-IMZO bilan imzolanadi, akkreditatsiyalangan operator orqali yuboriladi va soliq qo‘mitasi tomonidan real vaqtda tasdiqlanganidan keyin yuridik kuchga ega bo‘ladi.

Hisob siyosati — korxona buxgalteriya va soliq hisobini yuritish usullarini belgilovchi ichki hujjat: amortizatsiya usuli, zaxiralarni baholash, xarajatlarni taqsimlash va daromadni tan olish.

IT Park rezidenti — axborot texnologiyalari sohasida faoliyat yurituvchi va IT Parkda ro‘yxatdan o‘tgan korxona. Rezidentlar soliq imtiyozlaridan foydalanadi, lekin har oy hisobot topshirishi va ajratmalar to‘lashi shart.

JShDS (ruscha НДФЛ) — xodimlar ish haqi va boshqa daromadlaridan ushlab qolinadigan soliq. Ish beruvchi uni soliq agenti sifatida hisoblaydi, ushlab qoladi va har oy 15-sanagacha hisobot topshiradi.

Kameral tekshiruv — soliq organi tomonidan korxonaga bormasdan, topshirilgan hisobotlar va mavjud ma’lumotlar asosida o‘tkaziladigan tekshiruv. Nomuvofiqlik topilsa, tushuntirish talab qilinadi.

Majburiy audit — qonunda belgilangan toifadagi korxonalar moliyaviy hisobotini har yili mustaqil tekshirish. Hisobot yilidan keyingi yilning 15-iyunigacha, reyestrdagi auditorlik tashkilotlari tomonidan xalqaro audit standartlari asosida o‘tkaziladi.

MHXS (inglizcha IFRS) — moliyaviy hisobotni tuzishning xalqaro standartlari. Xorijiy investorlar, xalqaro banklar va bosh kompaniyalar hisobotni aynan shu standartlarda talab qiladi.

MChJ (ruscha ООО) — O‘zbekistondagi eng keng tarqalgan tijorat tashkiloti shakli. Ishtirokchilar jamiyat majburiyatlari bo‘yicha faqat ustav kapitalidagi ulushi doirasida javob beradi.

Nol hisobot — hisobot davrida faoliyat va aylanma bo‘lmagan korxona topshiradigan hisobot. Faoliyat bo‘lmasa ham hisobot topshirish majburiy; aks holda jarima va hisob blokirovkasi xavfi bor.

QQS (ruscha НДС) — tovar va xizmatlar sotilishida qo‘shilgan qiymatga solinadigan egri soliq. 2026-yilda standart stavka 12%, eksport uchun 0%, savdo, ovqatlanish va xizmatlar uchun ixtiyoriy soddalashtirilgan stavka 6%.

Soddalashtirilgan QQS — 2026-yil 1-iyundan 2030-yil 1-yanvargacha savdo, umumiy ovqatlanish va xizmatlar sohasidagi korxonalar ixtiyoriy tanlashi mumkin bo‘lgan 6% stavkali rejim. Kirish QQSi hisobga olinmaydi, foyda solig‘i 0%.

Solishtirma dalolatnomasi — ikki tomon (masalan, korxona va soliq organi yoki kontragent) o‘rtasidagi hisob-kitoblar qoldig‘ini tasdiqlovchi hujjat. Qarz yoki ortiqcha to‘lovni aniqlash uchun ishlatiladi.

STIR (ruscha ИНН) — har bir soliq to‘lovchiga beriladigan 9 xonali noyob raqam. U barcha soliq hisobotlari, hisob-fakturalar va bank hujjatlarida ko‘rsatiladi.

YaTT (ruscha ИП) — yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxs. 2026-yildan yillik aylanmasi 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan YaTT uchun aylanmadan soliq 1%. YaTT o‘z mol-mulki bilan javob beradi.